.تاریخچه شکل گیری:

در اوایل قرن 20، رشد صنایع موجب افزایش بی سابقه ی تجارت بین کشورها گردید به علت کمبود ذخایر طلا پرداختهای مربوط به تجارت خارجی بین کشورها که از طریق نقل و انتقال طلا (به صورت شمش) انجام میشد، دچار مشکل گردید و بی ثباتی اقتصادی را به وجود آورد این موضوع همزمان با شروع جنگ جهانی دوم رو به وخامت گذاشت در این زمان پس از جنگ جهانی دوم نیاز به ایجاد مکانیسم پولی بین المللی بسیار زیاد احساس شد از سویی دیگز پس از جنگ جهانی همه کشورها به دولت آمریکا مقروض بودند و این دولت به علت عدم حضور در جنگ از قدرت اقتصادی بسیار خوبی برخوردار شده بود در نتیجه کنفرانسی توسط دولتهای متفق و آمریکا در سال 1944 در آمریکا برگزار شد.

در نتیجه این کنفرانس دو سازمان پولی و مالی بین المللی به نامهای صندوق بین المللی پول و بانک ترمیم و توسعه به وجود آمدند در خلال این کنفرانس دو طرح عمده از سوی آمریکا و انگلیس مطرح گردید .

1.1نظرات وایت و کینز در کنفرانس

وایت از سوی آمریکایی ها معتقد بود واحد پولی طلای بین المللی مجدد باید در روابط تجارت بین المللی احیا گردد؛ در مقابل کینز از سوی انگلیسی ها معتقد بود تجربیات گذشته استفاده از سیستم پایه طلا در مبادلات را با شکست روبرو نموده است و نظریه کلاسیک ها قابل اجرا نمی باشد وی معتقد بود که سیستم پولی کشورها باید متکی بر میزان داد و ستد،درآمد ملی توسعه روابط بازرگانی، افزایش جمعیت و نظایر آن باشد.                                                                                                                                        

2.1تصویب IMF & IBRD

سرانجام به دلیل نفوذ آمریکا در بین سایر کشورها نظریه وایت علی رغم موافقت نظر اصولی کینز توسط اعضا مورد قبول قرار گرفت.
بر این اساس صندوق بین المللی پول وظیفه ی امور پولی جهان و بانک بین المللی ترمیم و توسعه وظیفه نقل و انتقال سرمایه را عهده دار شدند و دلار به عنوان یک پول بین المللی از سوی امریکا به صندوق تحمیل شد و دولت آمریکا موظف شد در قبال دلارهای صندوق طلا بپردازد، کشورهای عضو نیز توافق کردند به دلار آمریکا اعتماد و در مقابل ذخایر خود از آمریکا طلا مطالبه نمایند، اما پس از مدتی دولت آمریکا با سوء استفاده از این موقعیت اقدام به انتشار محدود دلارهای بدون پشتوانه کرد و همین موضوع سبب کاهش ارزش پولهای کشورهای صنعتی گردید. امریکا که دیگر قادر به پرداخت طلا در مقابل دلار نبود خواستار لفو سیستم پایه طلا شد و در مرحله بعدی ایجاد یک پول بین المللی بر اساس میانگین سبدی از پول اعضا گرفته شد.

3.1 تصویب اساسنامه

تدوین اساسنامه صندوق حدود یک سال و نیم به طول انجامید و در 27 دسامبر 1945 توسط 44 عضو سازمان ملل به امضاء رسید که برخی از مفاد آن به شرح ذیل می باشد:

گسترش همکاریهای پولی بین المللی و تسهیل رشد متوازن تجارت   بین الملل و در نتیجه ارتقاء سطح اشتغال و درآمد واقعی

ایجاد سیستم با ثبات ارزی بین اعضا و پرهیز از رقابت در کاهش نرخ ارز و تثبیت نرخ آن با نوسان بسیار پایین

تهیه منابع لازم از طریق منابع عمومی صندوق به منظور کمک به کشورهای عضو دارای کسری تراز پرداختها

 

2.ارکان صندوق                           

هيئت رئيسه : بالاترين ارگان صندوق بين المللي پول است كه هركشور در آن يك نماينده دارد . به مسائل اساس چون پذيرش اعضاء جديد ، تعيين سهام ، اعطاي اعتبار رسيدگي مي كند.

هيئت مديره : متشكل از 20 نفر نماينده است كه 5 نفر از آنها بوسيله كشورهايي كه داراي بيشترين سهم در صندوق مي باشند ، انتخاب شده و 15 نفر ديگر توسط اعضاء ديگر براساس توزيع جغرافيايي براي مدت 2 سال انتخاب مي گردند.

مديرعامل : براي مدت 5 سال توسط هيئت مديره انتخاب مي شود كه امور مربوط به ادارات صندوق را حل وفصل مي كند.

تعداد اعضاء هيئت مدیره و مدیر عامل

صندوق بين المللي پول با 2700 پرسنل عملا بوسيله يك شوراي 24 نفره اداره مي شود كه درآن 8 كرسي دائم وجود دارند ( آمريكا ، آلمان ، بريتانيا، روسيه ، ژاپن، چين ، عربستان ، فرانسه ) با اين وجود تصميم گيريهاي اساسي در اين نهاد نياز به اكثريت 85 درصدي آراء دارد.اعضا هیات مدیره صندوق بیست و دو الی بیست و چهار نفر می باشند که هر  دو سال یکبار  انتخاب می شوند  و  مدیر عامل به مدت پنج سال انتخاب می شود.شش عضو از اعضا هیات مدیره از کشور های آمریکا،آلمان،انگلیس،روسیه،ژاپن و فرانسه می باشند که بیشترین سهمیه را در صندوق دارند.دو عضو هیات مدیره هم از کشور هائی انتخاب می شوند که بیشترین وام را در طی دو سال گذشته در اختیار صندوق قرار داده اند.شانزده عضو دیگر هیئت مدیره نمایندگان شانزده گروه باقی از گروه کشورهای عضوصندوق باشند.بنابراین اعضای هیئت مدیره بین ۲۲ الی ۲۴ نفر متغییر می باشند.

 

3.شرایط  استفاده از منابع صندوق

 

1.3 شرایط عمومی

دسترسی برای همه اعضا به طور یکسان می باشد

ارزیابی تراز پرداخت های کشور توسط صندوق به منظور ایجاد توازن در تراز پرداختها

اساسنامه صندوق هیچ عضوی را ملزم به استفاده از منابع صندوق در زمان محدود و خاص نمی نماید

صندوق باید متقاعد گردد که عضو برای ایجاد تعادل به منابع مالی نیاز دارد و توانایی پرداخت آنرا دارد

 

2.3 شرایط اختصاصی

كاهش حجم پول داخلي

كاهش ارزش پول داخلي

پايين آوردن سطح دستمزدها

تسهيل بازرگاني وسرمايه گذاري خارجي

افزايش نرخ بهره

كاهش هزينه هاي دولتي

كاهش تعرفه هاي گمركي وحذف يارانه

    شرايط صندوق براي پرداخت وام به ادعاي خود به منظور ايجاد تعادل اقتصادي در كشور وام گيرنده است.

 

 

 

4. تعهدات مالی اعضا به صندوق

جلوگیری از ایجاد بدهی

بالا بردن میزان وثیقه در اعطای تسهیلات

تعیین معیارهایی برای کشورهای که قادر به انجام تعهدات خود نمیباشند

 

5.انواع تسهیلات صندوق

تراکنش ذخیره

تراکنش اعتباری

تسهیلات مالیه و جبرانی و اعتمادی

تأمین مالی کاهش اصل و فرع بدهی

تأمین مالی تثبیت قیمت کالاها

تسهیلات تعدیل ساختاری

 

6.نحوَه رأی گیری صندوق برای اعطای تسهیلات                                                                                                 

هرکشورعضو صندوق با عضویتش ۲۵۰ رای ثابت دارد وبه ازای هریکصد هزارحق برداشت مخصوص سهمیه یک رای به رای هایش اضافه می شود.بنابراین میزان سهمیه تعیین کننده میزان آراء یک عضو درتصمیم گیری ها می باشدوآمریکا بابیشترین سهمیه بیشترین میزان آراءراداراست. بیشترتصمیم گیری ها با ۷۰٪ آراء به تصویب می رسد ودرموارد ساختاری ، این درصد به ۸۵٪ افزایش می یابد.جمهوری اسلامی ایران باتوجه به اینکه ریاست   گروه کشورهای الجزایر،افغانستان،پاکستان،مراکش،تونس،وغناراازسال ۱۹۷۲ به عهده دارد یک عضو هیئت مدیره در صندوق دارد.راي گيري نه براساس آراي برابر كشورهاي عضو ، بلكه براساس راي- سهم يعني آراي مبتني بر سرمايه گذاري هركشوردر صندوق انجام مي گيرد كه در حال حاضر 0/017/87 اين آرا به ايالات متحده امريكا و 0/022/66 آنها متعلق به حوزه يورو است .

بنابراين هريك از اين دو عملاحق وتو دارند . از اين گذشته بنابريك عرف رايج مدير عامل صندوق يك اروپايي ومديرعامل بانك جهاني يك امريكايي است . در حال حاضر آقاي هوست كهلر در مقام نخست وجيمز ولفنسهون در مقام دوم قرار دارند.

                      

7. حق برداشت مخصوص Special Drawing Rights((SDR

حق برداشت مخصوص عبارتست از یک موجودی ذخیره ی بین المللی که در زمان بروز مشکلات موازنه ی پرداختها، این موجودی جهت رفع مشکل و تأمین نیازهای ارزهای عمده قابل تردید میباشد. در ابتدا SDR با طلا مقایسه میشد و ارزش آن 0/88 گرم طلای خالص بود پس از مدتی به دلیل کاهش قیمت دلار به نسبت طلا ارزشگذاری SDR با پیشنهاد 10 کشور صنعتی اصلاح گردید سپس ارزش SDR از طریق ارزش مجموعه ای از ارزهایی که به صورت وسیع در مبادلات بین المللی به کار گرفته میشد ارزشگذاری گردید. در ابتدا میانگین سبدی از 16 ارز بین المللی بود که ملاک این کشورها اهمیت میزان صادرات بین المللی آنها بود سپس به 5 کشور آمریکا-آلمان-ژاپن و فرانسه تقلیل یافت که هر 5 سال یکبار باید وزن پولها به توجه به اقتصاد هر کشور تغییر نماید.

 

8.عملکرد صندوق

از ابتداي تشكيل صندوق بين المللي پول تلاش بر اين بوده است كه كشورهاي عضو بتوانند براي هماهنگي وتعيين خط مشي سياست هاي مالي وپولي خود در اين مركز بين المللي با همديگر هماهنگي وتبادل نظر كنند صندوق بر نظارت دقيق برسيستم پولي بين المللي با مشكلات پولي وارزي هريك از كشورهاي عضو در ارتباط است . به طور كلي صندوق بين المللي پول به دنبال تامين مالي وايجاد تعديل وتعادل در تراز پرداخت هاي كشورهاي عضو است . در اكتبر 1995 كميته داخلي هيات اجرايي صندوق تصميماتي در خصوص فعاليت دفتر اجرايي به منظور تقويت نقش صندوق در حمايت از اعضاء در مواقعي كه به كمك هاي اضطراري نياز دارند، اتخاذ كرد به همين منظور يك مكانيزم مالي اضطراري معرفي شد تا صندوق بتواند مسئوليت هاي خود را در قبال بحران هاي مالي واقعي ايفا كند وتوانايي مقابله با آنها را داشته باشد .

صندوق مي تواند عدم تعادل تراز پرداختهاي كشورهاي عضو را با ذخيره ارزي خود از طريق دهي تصحيح كند. البته كشورهاي عضو هم متعهد مي شوند كه مبالغ دريافتي را در زمان معين به صندوق پرداخت نمايند . به اين ترتيب ذخاير صندوق به طور دوراني وبا توجه به نياز مبرم كشورهاي عضو مورد استفاده قرار مي گيرد.

یکی از مهمترین سرویسهای این صندوق در کشورهای درحال توسعه، مشاوره در زمینه های خدمات فنی،آموزشی در بهبود مدیریت اقتصادی میباشد و همچنین گزارشهای آماری از وضعیت اقتصادی و کمکهای آموزشی می باشد.

9.انتقادهای وارد بر صندوق

1.9 صندوق بدون توجه به سیستم کشورها صرفاً طرفدار اقتصاد باز بوده و ابزارهای آن را ترویج میکند.

2.9 ارائه سیاستهای مشابه به کشورهایی که دارای مشکلات مختلف می باشند مثل کاهش کسری بودجه، حذف یارانه و کاهش قدرت پول ملی در حالی که ریشه ی مشکلات کشورها با یکدیگر متفاوت هستند.

3.9 سیاستهای پیشنهادی صندوق فایده چندانی در بهبود نداشته اند،مطالعات نشان داده است اجرای این سیاستهای اقتصادی تا حد زیادی به سیاستهای حاکم در هر کشور وابسته است یعنی حکومتهایی که توان نظامی و حمایت –های مردمی بالا برخوردارند در اجرای این سیاستها موفق بوده اند و در سایر کشورها شاهد بحرانهای اجتماعی و شورش بوده ایم.

4.9 کشورهای در حال توسعه نقشی در سیاست گذاری صندوق ندارند چون نقش اساسی در اختیار کشورهای توسعه یافته می باشد.

 

10.اصلاح اساسنامه

اساسنامه صندوق تاکنون ۳باراصلاح گردیده.باراول در۲۷ ژانویه سال ۱۹۶۹ به دلیل معرفی ذخیره قانونی حق برداشت مخصوص وباردوم دراول آوریل ۱۹۷۸ به دلیل فروپاشی سیستم برتون وودزو به رسمیت شناختن آزادی اعضا درانتخاب سیستم ارزی دلخواه تحت نظارت صندوق و بارسوم در۱۱نوامبر ۱۹۹۲ به منظور به تعلیق انداختن کلیه حقوق اعضایی که تعهدات مالی خودرابه صندوق ایفا ننموده اند.

 

11.صندوق بین المللی پول در حال حاضر

درحال حاضر ۱94 کشور عضو صندوق بین المللی پول می باشندکه به ۲۴گروه تقسیم شده اند.تقسیم بندی کشورهادرگروههای بیست وچهارگانه تابع شرایط ومقررات خاصی می باشدکه بیشتر به مسائل تاریخی وسیاسی وفرهنگی مربوط می باشد.

 کشورهای عضو می باید حق عضویت یا سهمیه (Quota) بپردازندوازمحل همین سهمیه ها قسمت عمده منابع صندوق را تشکیل می دهدکمک به کشورهای عضوبه منظوررفع کسری تراز پرداختها طبق برنامه های پیشنهادی صندوق انجام می پذیرد.سهمیه هرعضو تعیین کننده قدرت رای عضودرصندوق ومیزان تخصیص اعتبارحق برداشت مخصوص وحداکثر دسترسی به منبع مالی صندوق میباشد.

 

صندوق هر 5 سال یکبار میزان افزایش سرمایه صندوق وبرآن اساس باتوجه به فرمول سهمیه که درآن از فاکتورهای اقتصادی ازقبیل تولیدناخالص داخلی -متوسط ذخایرارزی -متوسط دریافتهاوپرداختهای ارزی عضو مورداستفاده قرارمی گیرد میزان افزایش سرمایه سهمیه کشورهای عضو راتعیین وابلاغ می نماید.تاکنون صندوق ۱۱ بار سهمیه اعضا راموردتجدید نظر قرارداده است وکل سرمایه صندوق پس از افزایش دوره یازدهم بالغ بر240657 میلیون حق برداشت مخصوص (SDR) می باشد.

تا اوا خر دهه ی ۱۹۷۰بیست و پنج درصد(۲۵٪)سهمیه اعضا به طلا و از سال ۱۹۷۸ بیست و پنج درصد سهمیه اعضا به طلا و ازسال ۱۹۷۸ بیست وپنج درصد سهمیه و یا افزایش به حق برداشت مخصوص و یا اسناد قابل تبدیل دربازارهای بین المللی به صندوق پرداخت می شود و هفتادوپنج درصد باقی مانده به پول ملی به صورت سفته عندالمطالبه نزد بانک مرکزی درحسابی بدون بهره به نام صندوق نگهداری می شود.

 

12.ایران و صندوق بین المللی پول

ایران در 29 دسامبر 1945 میلادی با سهمیه 25 میلیون دلاری به عضویت صندوق بین امللی پول درآمد و جزء اولین اعضای این موسسه مهم بین المللی قراردارد که پس از 12 دوره افزایش سرمایه،هم اکنون سهم کشورمان نزد این صندوق به 2497.2 میلیون  SDR معادل سه میلیارد و 300 میلیون دلار رسیده است.

باوجود اینکه ایران جزء نخستین اعضای اصلی صندوق بین المللی پول محسوب می شود،حق رای ایران در نهاد معتبر بین المللی به کمتر از یک درصد رسیده است. در عین حال، تنها سازمان اقتصادی که ایران مستقیما درمیان اعضای اصلی آن نماینده عضو در هیئت مدیره دارد،صندوق بین المللی پول است.

از منظر میزان همکاری ها ومشارکت،ایران از بدوعضویت خود در صندوق چهار مرحله را پشت سر گذاشته است.

 

مرحله اول                                

درمرحله اول (دوره بعد از جنگ جهانی دوم) کاهش جریان تجارت خارجی،افت درآمد نفت و مشکلات ناشی ازجنگ بین الملل،کمبود مواد غذایی و افزایش هزینه زندگی  دولت ایران شرایط اخذ کمک صندوق را کسب کرد. اولین برداشت ایران از منابع عادی صندوق در نوابر 1951 صورت گرفت و تا سال 1971 ایران مبلغ 184.2 میلیون SDR حدود 250 میلیون دلار از صندوق وام  دریافت کرد که کلیه وجوه مذکور تا سال 1973 بازپرداخت کرد.

 

 

مرحله دوم         

مرحله دوم روابط ایران با صندوق ازسال 1974 میلادی،یعنی پس ازافزایش شدید بهای نفت دربازارهای جهانی ویاجاد مازاد قابل توجه در حساب تراز پرداخت های برخی ازکشورها،اقدام به افتتاح خط اعتباری به نام تسهیلات نفتی کرد. منابع مالی این اعتباربه طور کلی توسط کشورهای صادرکننده نفت (از جمله ایران) و کشورهای صنعتی تامین شد. بدین منظور دولت ایران در سال های 1974و1975 میلادی طی یک قرارداد واعلام موافقت به طور جداگانه و به ترتیب مبالغ 580 و410 میلیون SDR به صندوق وام داد.

 

:مرحله سوم:

 

مرحله سوم، دوره پیروزی انقلاب اسلامی وبه حداقل رسیدن ارتباط ایران با سازمان های بین المللی از جمله صندوق بین المللی پول بود. در این دوره روابط ایران با صندوق منحصر به دریافت و گزارش های اقتصادی ومعرفی برخی از کارشناسان بانک جهت شرکت در دروه های کارآموزی وهمایش ها بوده است.

از جمله رویداد های این دروه می توان به استفاده ایران تراکش ذخیره ای خود   ( بخشی از ذخایر خارجی اعضای صندوق که نزد این نهاد سپرده می شود)به میزان 70.8 میلیون SDR  معادل 96 میلیون دلار اشاره نمود.

 

:مرحله چهارم:

مرحله چهارم با اعزام اولین گروه از کارشناسان اقتصادی صندوق جهت مشاوره اقتصادی پس از 12 سال به ایران در سال 1368 (فوریه 1990 میلادی) آغاز شد که پس از آن ایران همواره روابط مناسب تری با این نهاد داشته است.

متاسفانه میزان سهم ایران در طی عضویتش درصندوق بین المللی ایران پس ازانقلاب افزایش نیافته واین امرموجب شده در حال حاضرحق رای ایران دراین نهاد معتبر بین المللی به کمتر از یک درصد برسد.

با آنکه قریب به 60 درصد سهام صندوق بین المللی پول و به تبع آن اکثریت آرا، در اختیار کشورهای صنعتی است اما این اعتقاد وجود دارد که عضویت فعال و سازنده کشورهای در حال توسعه دراین سازمان اقتصادی بسیارمهم جهانی می تواند تا حد زیادی بر تصمیمات و رفتارهای اقتصاد جهانی تاثیر داشته باشد.

از سوی دیگر، کشورهای توسعه با این عمل نه تنها درمعرض آخرین اطلاعات اقتصادی و تصمیم گیری های مهم پولی ومالی جهان قرارمی گیرند،بلکه با هماهنگ کردن مواضع واستفاده از قدرت آرای خود تصمیمات را حتی المقدور در جهت تامین نیازها و منافع خود سوق می دهند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع ومآخذ:

   

 

_1اصغر مشبكي، <سازمان‌هاي پولي و مالي بين‌المللي با نگرشي بر ادغام‌هاي...>، انتشارات جهاد دانشگاهي واحد علامه طباطبايي، چاپ چهارم سال 1383

 

_2علي ياسري، <مقدمه‌اي بر مباني كاربردي سازمان‌هاي پولي و مالي بين‌المللي>، انتشارات موسسه عالي بانكداري ايران، چاپ دوم، سال 1383

 

_3يگانه موسوي، <سازمان‌هاي پولي و مالي بين‌المللي>، انتشارات دانشگاه پيام نورچاپ اول، سال 1381

 

 _4 مژگان توانا، <تصميم‌هاي اشتباه صندوق بين‌المللي پول>، ماهنامه بررسي‌هاي بازرگاني شماره 179

 

 _5 نقش حق برداشت مخصوص در سيستم پولي بين‌المللي>، اداره مطالعات و سازمان‌هاي بين‌المللي بانك مركزي جمهوري اسلامي‌ايران‌

 

 _6 صندوق بين‌المللي پول>، اداره مطالعات و سازمان‌هاي بين‌المللي بانك مركزي جمهوري اسلامي‌ايران‌

 

 _7 سيدحسين ميرجليلي <بحران هويت بانك جهاني و صندوق بين‌المللي پول>، مجله اطلاعات سياسي- اقتصادي شماره‌هاي 101و 102

 

8_ وب سايت و پايگاه اطلاعاتي صندوق بين‌المللي پول WWW.IMF.org

 

gold standard _9 

 

special draws right _10

 

gold exchange standard_11

 























+ نوشته شده در  سه شنبه هفدهم دی ۱۳۹۲ساعت 20:29  توسط علی سروری  |